Gafta sözleşmeleri: 48, 49, 64, 78 ve 78UA formları

Gafta (Grain and Feed Trade Association – Tahıl ve Yem Ticareti Birliği), uluslararası tahıl, yem ve bakliyat ticaretinin Londra merkezli meslek kuruluşudur. Geçmişi 1878 yılında kurulan Londra Hububat Ticareti Birliği'ne dayanır ve bugün yaklaşık 100 ülkede 1.900'ü aşkın üyesi bulunmaktadır. Standart sözleşme formları, sınır ötesi tahıl işlemlerinin büyük kısmının dayandığı kuralları belirler: Gafta'nın tahminine göre dünya tahıl ticaretinin %80'i kendi sözleşmeleriyle sevk edilmektedir.

Standart form, tarafları her maddeyi tek tek müzakere etmekten kurtarır. Taraflar malı, miktarı, fiyatı, dönemi ve limanları doldurur; gerisini form belirler: kalite ve ağırlığın nasıl kesinleşeceği, sevkiyat engellenirse ne olacağı, temerrüt hâlinde zararın nasıl hesaplanacağı ve uyuşmazlıkların nereye götürüleceği. Gafta formları düzenli olarak revize eder; bu sayfa 1 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte olan baskıları açıklamaktadır.

Karadeniz ve Orta Avrupa tahıl ticaretinde en çok kullanılan Gafta sözleşme formları
FormTaşımaTeslim şartlarıKesin kaliteKesin ağırlık
Gafta 48

Orta ve Doğu Avrupa menşeli mallar, dökme, tale quale

DenizCIF, CIF free out, C&F, C&F free outYüklemede (tale quale)Varsayılan olarak tahliyede; kararlaştırılırsa yüklemede
Gafta 49

Orta ve Doğu Avrupa menşeli mallar, dökme veya çuvallı, FOB

DenizFOBYüklemede (sertifika veya mühürlü numune)Yüklemede
Gafta 64

Dökme tahıl için genel sözleşme, FOB

DenizFOBYüklemede (sertifika veya mühürlü numune)Yüklemede
Gafta 78

Demiryoluyla taşınan mallar

DemiryoluFCA, CPT, DAF, DDU, DDPYüklemede belirtilen spesifikasyon veya mühürlü numuneDAF ve CPT'de yüklemede, DDU ve DDP'de tahliyede
Gafta 78UA

Demiryolu ve/veya karayoluyla taşınan mallar

Demiryolu ve/veya karayoluFCA, CPT, DAP, DAT, DDPSevk yerinde (FCA, CPT) veya varış yerinde (DAP, DAT, DDP)Kalitenin belirlendiği yerde

Gafta 48 — Orta ve Doğu Avrupa menşeli mallar, dökme, tale quale

No. 48 sözleşmesi, Orta ve Doğu Avrupa menşeli malların dökme olarak, parti hâlinde veya tam yük olarak mal bedeli ve navlun şartlarıyla deniz yoluyla sevkiyatını kapsar. CIF'te satıcı ayrıca yükü No. 72 Gafta Sigorta Şartları'na göre sigortalar; C&F'te (Incoterms terminolojisiyle CFR) sigortayı alıcı yaptırır. Free out varyantlarında tahliye masrafları alıcıya aittir.

Form tale quale esasına dayanır: yüklemede düzenlenen gözetim sertifikası kalite bakımından kesindir, dolayısıyla alıcı malı sevk edildiği hâliyle teslim alır. Taraflar yükleme ağırlık sertifikasının kesin olacağını kararlaştırmadıkça ağırlık tahliyede belirlenir. Formda ayrıca sevkiyat süresinin uzatılması, geminin tahsisi, sevk belgeleri karşılığında ödeme, tahliye limanında starya ve demuraj, sevkiyatın engellenmesi, temerrüt ve iflas hükümleri yer alır.

CIF sözleşme şablonu (Gafta 48)

Gafta 49 — Orta ve Doğu Avrupa menşeli mallar, dökme veya çuvallı, FOB

No. 49 sözleşmesi, aynı bölge için No. 48'in FOB karşılığıdır ve dökme ya da çuvallı malları kapsar. Alıcı gemiyi kiralar, bildirimle nomine eder ve yükü sigortalar; satıcı malı belirtilen limanda gemi güvertesinde teslim eder.

Kalite yüklemede, resmî veya teamüle uygun gözetim sertifikalarıyla ya da mühürlü numuneye göre belirlenir; ağırlık ise Gafta onaylı bir sörveyörün sertifikasına göre yüklemede kesinleşir. Gemi liman teamüllerine göre yüklenir; formda starya veya demuraj hükmü yoktur, buna ihtiyaç duyan taraflar bu hükmü kendileri ekler.

FOB sözleşme şablonu (Gafta 49)

Gafta 64 — Dökme tahıl için genel sözleşme, FOB

No. 64 sözleşmesi, Gafta'nın belirli bir menşee bağlı olmayan, dökme tahıl için genel FOB formudur. İşleyişi No. 49'a yakındır: gemiyi alıcı nomine eder ve sigortalar, kalite ve ağırlık yüklemede kesinleşir, yükleme liman teamüllerine göre yapılır.

Farklar uygulamada önem taşır. No. 64'te ihracat gümrük işlemlerini satıcı yapar ve ihracat vergilerini öder, gemi belirli bir klas standardını karşılamalıdır ve engel (prevention) hükmüne yalnızca satıcı başvurabilir; bu hükümde sayılan olaylar arasında buzlanma da yer alır. No. 49'da ise bu hükme her iki taraf da başvurabilir.

Gafta 78 — Demiryoluyla taşınan mallar

No. 78 sözleşmesi, demiryolu vagonlarındaki dökme tahıl içindir; fiyat, belirtilen bir yerden teslim alma ya da belirtilen bir yere teslim esasına göre belirlenir. Teslim şartlarını, güncel Incoterms'te artık yer almayan DAF ve DDU dâhil olmak üzere sözleşmenin kendi içinde tanımlar. Her vagon yükü ayrı bir sözleşme sayılır.

Ödeme, fatura ve demiryolu taşıma senedi karşılığında net nakit olarak yapılır. Kalite farkı, alıcıya ancak bir tahkim kararıyla malı reddetme hakkı verir. Alıcı sevk talimatlarını zamanında vermezse temerrüde düşmüş sayılır.

Gafta 78UA — Demiryolu ve/veya karayoluyla taşınan mallar

No. 78UA sözleşmesi, kamyon, demiryolu vagonu veya her ikisiyle taşınan dökme tahılı kapsar. Ukrayna'da çiftliklerden ve silolardan limanlara ve sınır kapılarına yapılan teslimatlarda yaygın olarak kullanılır. Risk, FCA ve CPT'de sevk yerinde, DAP, DAT ve DDP'de varış yerinde geçer; kalite, ağırlık ve numune alma da aynı ayrımı izler.

No. 78'e kıyasla fiyat brüt değil net ağırlığın tonu başına belirlenir, teslimatların dönem boyunca yaklaşık eşit dağıtılması beklenir ve sevk talimatı süresini kaçıran alıcı otomatik olarak temerrüde düşmüş sayılmaz: temerrüdü satıcı ilan edebilir.

DAP sözleşme şablonu (Gafta 78UA)

Tüm Gafta formlarının ortak noktaları

Sözleşmeye İngiliz hukuku uygulanır ve uyuşmazlıklar Londra'da Gafta tahkimine götürülür. Esasa ilişkin herhangi bir dava açılmadan önce tahkim kararı alınmış olmalıdır; bununla birlikte taraflar herhangi bir ülkede alacakları için teminat talep edebilir.

Formlar Gafta'nın teknik kurallarını atıf yoluyla sözleşmeye dâhil eder: No. 123 Tartım Kuralları, No. 124 Numune Alma Kuralları, No. 130 Analiz Yöntemleri sicili ve fümigasyon kararlaştırılmışsa No. 132 Fümigasyon Kuralları. Numune alma ve gözetim Gafta'nın onaylı sicilindeki sörveyörler tarafından, analiz ise onaylı analistler tarafından yapılır.

Temerrüt bir piyasa testiyle çözülür: kusursuz taraf, temerrüde düşen taraf hesabına alım veya satım yapabilir; zarar, sözleşme fiyatı ile bu temerrüt fiyatı ya da temerrüt tarihindeki piyasa değeri arasındaki fark artı ispatlanmış doğrudan masraflardır. Her formda ayrıca engel (mücbir sebep), bildirim ve iflas hükümleri bulunur; deniz formları buna yeniden satış zincirleri için circle clause hükmünü ekler.

Taraflar sözleşmeye açıkça yazmadıkça Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında BM Antlaşması (CISG) ve Incoterms uygulanmaz. FOB veya CIF gibi teslim şartları, Gafta formunun onlara yüklediği anlamı taşır.

Gafta tahkimi: 125 ve 126 sayılı kurallar

No. 125 Tahkim Kuralları iki aşamalı bir yapı öngörür. Uyuşmazlığı, Gafta'nın üç nitelikli hakeminden oluşan bir ilk derece heyeti ya da her iki taraf kabul ederse tek hakem karara bağlar. Taraflardan her biri karardan itibaren 30 gün içinde üç üyeli, ilk derece üç kişilik bir heyet ise beş üyeli bir İtiraz Kurulu'na (Board of Appeal) başvurabilir. İtiraz, yeni bir duruşmadır ve yeni deliller incelenebilir.

No. 126 Hızlandırılmış Kurallar, tek hakem ve kısa bir yazılı usulle daha hızlı bir yol sunar. Bu kurallar kapsamındaki karar kesindir: ne Gafta'ya ne de mahkemelere itiraz yolu vardır. Yalnızca sözleşmede açıkça belirtilmişse uygulanır.

Gafta, kararlarının New York Sözleşmesi uyarınca 156 ülkede tenfiz edilebildiğini belirtmektedir.

Tahkime başvuru süreleri

Temmuz 2026 baskısındaki No. 125 Kurallarına göre talep bir yıl içinde yapılmalıdır:

  • CIF, C&F ve benzeri şartlar: sevkiyat döneminin sona ermesinden veya varış limanındaki nihai tahliyeden (hangisi daha sonraysa) itibaren;
  • FOB: son konşimento tarihinden veya geminin hazır bulundurulma döneminin sona ermesinden (hangisi daha önceyse) itibaren;
  • demiryolu ve karayolu dâhil diğer şartlar: teslim, teslim alma veya varış döneminin son gününden itibaren.

Önceki baskılarda numune üzerinden karara bağlanan kalite uyuşmazlıkları için süreler çok daha kısaydı: yükleme veya tahliyeden sonra 21 gün. Bir sözleşmeye, yapıldığı gün yürürlükte olan baskı uygulanır; bu nedenle sözleşmenizin hangi baskıyı kullandığını kontrol edin.

İşleminize hangi form uygun

  • Tahılı gemi güvertesinde satıyorsunuz ve navlunu alıcı ayarlıyor: Orta ve Doğu Avrupa menşeli mallar için No. 49 veya genel FOB formu olarak No. 64.
  • Varış limanına kadar navlun dâhil satıyorsunuz: No. 48; yükü siz de sigortalıyorsanız CIF, sigortayı alıcı yaptırıyorsa C&F olarak.
  • Kamyon veya demiryoluyla bir limana, siloya ya da sınıra teslim ediyorsunuz: No. 78UA veya yalnızca demiryolu için No. 78.

INBULK'ta Gafta sözleşmeleri

INBULK, Gafta'nın broker üyesidir. Platformun standart sözleşmeleri Gafta formlarına dayanır: FOB No. 49'a, CIF No. 48'e ve DAP No. 78UA'ya. Bir sipariş kabul edildiğinde platform sözleşmeyi sipariş ve şirket profillerindeki bilgilerle doldurur, taraflar da sözleşmeyi elektronik olarak imzalar.

Sıkça sorulan sorular

Gafta 48 ile Gafta 49 arasındaki fark nedir?

Her ikisi de Orta ve Doğu Avrupa menşeli malları kapsar. No. 48 bir CIF ve C&F formudur: satıcı varış limanına kadar navlunu ayarlar ve CIF'te yükü sigortalar. No. 49 bir FOB formudur: gemiyi alıcı getirir ve sigortayı yaptırır, satıcı malı gemiye yükler.

Gafta 78UA nedir?

Gafta'nın FCA, CPT, DAP, DAT veya DDP şartlarıyla demiryolu ve/veya karayoluyla teslim edilen tahıl için sözleşmesidir. Ukrayna'da çiftliklerden ve silolardan limanlara ve sınır kapılarına yapılan teslimatlarda yaygın olarak kullanılır. Kalite ve ağırlık riskin geçtiği yerde kesinleşir: FCA ve CPT'de sevk yerinde, diğerlerinde varış yerinde.

Gafta sözleşmesine Incoterms uygulanır mı?

Taraflar aksini kararlaştırmadıkça hayır. Gafta formları Incoterms'ü hariç tutar ve FOB, CIF, FCA ile diğer şartları kendisi tanımlar. Adlar Incoterms ile aynıdır, ancak yükümlülükler Gafta formundan doğar.

Gafta tahkimini başlatmak için ne kadar sürem var?

Temmuz 2026 baskısındaki No. 125 Kurallarına göre bir yıl; bu süre, teslim şartlarına bağlı olarak sevkiyat döneminin sonu veya son konşimento gibi bir tarihten itibaren işler. Önceki baskılara göre yapılmış sözleşmelerde kalite talepleri için süreler çok daha kısa olabilir.

Gafta tahkim kararına itiraz edebilir miyim?

No. 125 Kurallarına göre evet: 30 gün içinde davayı yeniden inceleyen Gafta İtiraz Kurulu'na. No. 126 Hızlandırılmış Kurallarına göre itiraz yolu yoktur.

Bir Gafta sözleşmesinin metnine nereden ulaşabilirim?

Gafta sözleşmelerini ve kurallarını gafta.com'da yayımlar. Metinler telif hakkıyla korunduğundan bu sayfa yalnızca onları açıklar. Gafta formlarına dayanan INBULK şablonları help.inbulk.com'da herkese açıktır.

Kaynaklar: gafta.com'da yayımlanan, 1 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükteki baskılarıyla No. 48, 49, 64, 78 ve 78UA Gafta sözleşmeleri ile No. 125 ve 126 Kuralları. Bu sayfa yol gösterici bir özettir; hukuki tavsiye veya sözleşme metni değildir.